Krem z retinolem w wieku dwudziestu trzech lat, „baby botox” przed pierwszą zmarszczką i serum za kilkaset złotych „na zapas”. Prejuvenation, czyli zapobiegawcze odmładzanie, to jeden z najgłośniejszych trendów w pielęgnacji. Dla jednych to rozsądna profilaktyka, dla innych – kolejny sposób, by wmówić młodym kobietom, że starzenie się to problem do rozwiązania.
Słowo powstało z połączenia angielskich słów „prevention” i „rejuvenation” i dobrze oddaje ideę: zamiast czekać, aż pojawią się zmarszczki i przebarwienia, zaczynamy działać wcześniej, by opóźnić ich pojawienie się. Brzmi logicznie. Diabeł tkwi jednak w szczegółach – w tym, co dokładnie robimy, w jakim wieku i z jakich powodów.
Skąd wziął się trend
Prejuvenation zyskało popularność w ostatnich kilku latach, w dużej mierze dzięki mediom społecznościowym. Filmy z porannymi i wieczornymi rutynami pielęgnacyjnymi, często w wykonaniu nastolatek i dwudziestolatek, zbierają miliony wyświetleń. Do tego dochodzą filtry upiększające, które wygładzają skórę do nienaturalnego poziomu, i ogólna dostępność zabiegów medycyny estetycznej, które jeszcze kilkanaście lat temu kojarzyły się głównie z gwiazdami.
Skutek jest taki, że coraz młodsze osoby martwią się o zmarszczki, których jeszcze nie mają. Dermatolodzy na całym świecie zwracają uwagę, że do gabinetów zgłaszają się dwudziestolatki pytające o zabiegi przeciwstarzeniowe, a w drogeriach nastolatki kupują kosmetyki z mocnymi składnikami aktywnymi przeznaczonymi dla skóry dojrzałej. To zjawisko budzi mieszane uczucia, bo z jednej strony świadczy o rosnącej świadomości, a z drugiej – o presji, by wyglądać „bez skazy” w każdym wieku.
Szczególnie głośno zrobiło się o tym, gdy w kilku krajach sprzedawcy i dermatolodzy zaczęli opisywać zjawisko nazywane po angielsku „Sephora kids”. Chodzi o dziewczynki w wieku kilku, kilkunastu lat, które pod wpływem filmików w sieci kupują drogie kremy przeciwzmarszczkowe, sera z kwasami i maseczki dla dorosłych. Dla wielu z nich to zabawa w dorosłość i forma budowania przynależności do grupy, ale dla skóry dziecka takie kosmetyki nie są obojętne. Zjawisko wywołało dyskusję o odpowiedzialności marek, influencerów i platform, a także o tym, jak rozmawiać z dziećmi o urodzie, żeby nie przekazywać im lęku przed własnym wyglądem.
Co w nim ma sens
Część tego, co kryje się pod hasłem prejuvenation, ma solidne podstawy naukowe i warto ją stosować niezależnie od mody. Na pierwszym miejscu jest ochrona przeciwsłoneczna. Promieniowanie UV to główny czynnik zewnętrzny przyspieszający starzenie się skóry, a badania pokazują, że codzienne stosowanie kremu z filtrem spowalnia ten proces. Najlepiej przebadaną „profilaktyką przeciwzmarszczkową” jest więc zwykły krem z filtrem, a nie drogi zabieg. Więcej o mechanizmach powstawania linii na twarzy przeczytasz w artykule o zmarszczkach mimicznych.
Żeby filtr naprawdę działał, trzeba go jednak stosować porządnie. Dermatolodzy zalecają zwykle krem o szerokim spektrum ochrony, chroniący zarówno przed promieniowaniem UVB, jak i UVA, nakładany każdego ranka, także w pochmurne dni i zimą. Ważna jest ilość – większość osób nakłada go zdecydowanie za mało, przez co rzeczywista ochrona jest dużo niższa niż ta podana na opakowaniu. Przy dłuższym przebywaniu na słońcu filtr trzeba też ponawiać.
Drugi element to zdrowe nawyki: niepalenie, odpowiednia ilość snu, zbilansowana dieta i dbanie o nawilżenie skóry. Brzmi nudno, ale wpływ tych czynników na wygląd skóry jest dużo większy niż wpływ większości kosmetyków. Palenie papierosów to jeden z najlepiej udokumentowanych czynników przyspieszających powstawanie zmarszczek.
Trzeci, budzący już więcej dyskusji, to retinoidy. Pochodne witaminy A mają dobrze udokumentowane działanie w pielęgnacji skóry z oznakami fotostarzenia, a dermatolodzy stosują je też w leczeniu trądziku. Dla osoby po dwudziestce, która nie ma problemów skórnych, nie są koniecznością, ale u części osób mogą być rozsądnym elementem pielęgnacji – zwłaszcza po konsultacji z dermatologiem. O tym, na co uważać przy ich stosowaniu, piszemy w tekście o mitach o retinolu.
Gdzie zaczyna się przesada
Problem zaczyna się wtedy, gdy profilaktyka zamienia się w zbyt agresywną pielęgnację albo w sięganie po zabiegi, których skóra jeszcze nie potrzebuje. Kilka silnych składników aktywnych nałożonych jednocześnie – retinoidy, kwasy złuszczające, wysokie stężenia witaminy C – u młodej, zdrowej skóry może prowadzić do podrażnień, przesuszenia i uszkodzenia bariery ochronnej. Paradoksalnie skóra wygląda wtedy gorzej, a nie lepiej.
Sygnałem, że przesadzasz, mogą być pieczenie i szczypanie po nałożeniu zwykłego kremu, zaczerwienienie, łuszczenie się skóry, uczucie ściągnięcia, nagła nadwrażliwość na kosmetyki, które wcześniej nie sprawiały kłopotu, albo wysyp drobnych krostek. Wtedy najlepiej na kilka tygodni odstawić wszystkie składniki aktywne, ograniczyć pielęgnację do łagodnego mycia, prostego kremu nawilżającego i filtra i dać skórze czas na regenerację. Jeśli objawy nie ustępują, warto zgłosić się do dermatologa.
Dermatolodzy szczególnie ostrzegają przed kosmetykami przeciwstarzeniowymi u nastolatek. Ich skóra ma zupełnie inne potrzeby niż skóra trzydziesto- czy czterdziestolatki, a mocne składniki aktywne bez wyraźnego wskazania mogą jej zaszkodzić. W przypadku dzieci i nastolatków podstawą jest łagodne mycie, nawilżanie i ochrona przed słońcem, a ewentualne problemy, na przykład trądzik, powinien prowadzić lekarz.
Więcej pytań budzą zabiegi medycyny estetycznej wykonywane „zapobiegawczo”, na przykład niewielkie dawki toksyny botulinowej u osób po dwudziestce, które nie mają jeszcze utrwalonych zmarszczek. Część lekarzy uważa, że w wybranych przypadkach, na przykład przy bardzo silnej mimice, może to mieć sens. Inni zwracają uwagę, że brakuje mocnych, długoterminowych badań potwierdzających korzyści takiego podejścia, a każdy zabieg niesie ze sobą koszty i potencjalne ryzyko. Nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich i na pewno nie powinna jej dawać reklama w mediach społecznościowych.
Presja, o której mówi się za mało
Krytycy prejuvenation zwracają uwagę na jeszcze jeden aspekt: przekaz, że starzenie się jest czymś, czemu trzeba aktywnie zapobiegać od młodości. Kiedy dwudziestolatka ogląda zdjęcia wygładzone filtrami i reklamy obiecujące „zatrzymanie czasu”, łatwo uwierzy, że każda drobna linia przy oczach to porażka. To może prowadzić do lęku przed starzeniem, niezadowolenia z własnego wyglądu i wydawania coraz większych pieniędzy na kosmetyki i zabiegi.
Psycholodzy przypominają, że zmiany w wyglądzie twarzy z wiekiem są naturalne i nie świadczą o zaniedbaniu. Zmarszczki od śmiechu to ślad życia, a nie dowód, że coś zrobiłyśmy źle. Dbanie o skórę może być przyjemnym rytuałem i formą troski o siebie – pod warunkiem że nie wynika z lęku i nie staje się przymusem.
Warto też zadać sobie uczciwe pytanie, skąd bierze się chęć kolejnego zakupu czy zabiegu. Czy rzeczywiście mam problem ze skórą, czy po prostu obejrzałam wieczorem kilkanaście filmików? Odpowiedź nie zawsze jest wygodna, ale pomaga podejmować decyzje świadomie.
Rozsądna profilaktyka po dwudziestce
Jak więc podejść do tematu z głową? Dobrym punktem wyjścia jest prosta, regularna pielęgnacja dopasowana do typu skóry: łagodne oczyszczanie, nawilżanie i codzienny krem z filtrem, także jesienią i zimą. Do tego zdrowy styl życia, w którym nie ma miejsca na papierosy i solarium, a jest miejsce na sen i ruch.
W praktyce taka rutyna może być bardzo krótka. Rano: delikatne umycie twarzy wodą lub łagodnym żelem, krem nawilżający dopasowany do typu skóry i krem z filtrem. Wieczorem: dokładne zmycie makijażu i filtra, a potem krem nawilżający. Trzy, cztery kosmetyki stosowane regularnie dają więcej niż dziesięć używanych od czasu do czasu. Dopiero na tak ustabilizowaną bazę można dokładać jeden składnik aktywny, na przykład retinoid kilka razy w tygodniu wieczorem albo antyoksydanty rano.
Jeśli chcesz wprowadzić składniki aktywne, rób to stopniowo, po jednym, i obserwuj reakcję skóry. Gdy masz konkretny problem – trądzik, przebarwienia, nadwrażliwość – lepiej skonsultować się z dermatologiem, niż kupować kolejne kosmetyki na podstawie filmików. A decyzję o zabiegach medycyny estetycznej warto podejmować spokojnie, po rozmowie z lekarzem, który oceni, czy w twoim przypadku są w ogóle potrzebne, i uczciwie powie, czego nie zrobią.
Najrozsądniejsza wersja prejuvenation nie wymaga dużych pieniędzy. Wymaga konsekwencji i zdrowego dystansu.
Werdykt
Prejuvenation nie jest ani cudownym rozwiązaniem, ani zupełnie bezsensowną modą. To, co w nim najcenniejsze – codzienna ochrona przed słońcem, zdrowe nawyki i łagodna, regularna pielęgnacja – działa od lat i nie potrzebuje nowej nazwy. To, co budzi wątpliwości – agresywne kuracje u młodej skóry, zabiegi „na wszelki wypadek” i presja, by nigdy się nie zestarzeć – lepiej traktować z dużą ostrożnością. Najlepsza profilaktyka to taka, która sprawia, że czujesz się dobrze we własnej skórze, a nie taka, która każe ci się jej bać.
