Pusty balkon od listopada do marca to widok, do którego wiele z nas się przyzwyczaiło. Pelargonie i surfinie trafiają na kompost, donice stoją puste albo zakryte, a za oknem przez kilka miesięcy króluje szarość. Tymczasem są rośliny, które przez całą zimę zachowują zielone liście lub igły, a niektóre nawet kwitną w środku zimy. Odpowiednio dobrane i zabezpieczone potrafią przetrwać w donicy mróz, wiatr i śnieg, a balkon zamienić w mały zimowy ogród.
Nie każda roślina, która dobrze zimuje w gruncie, poradzi sobie jednak w pojemniku. W tym poradniku wyjaśniamy, dlaczego zimowanie w donicy jest trudniejsze, które gatunki są najbardziej odporne, jak przygotować pojemniki i jak dbać o rośliny między listopadem a marcem.
Dlaczego donica to dla roślin większe wyzwanie niż grunt
W ogrodzie korzenie roślin są chronione przez dużą masę ziemi, która zamarza powoli i tylko do pewnej głębokości. W donicy sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Bryła korzeniowa jest otoczona mroźnym powietrzem ze wszystkich stron, więc przemarza znacznie szybciej i głębiej. Korzenie są przy tym zwykle bardziej wrażliwe na mróz niż pędy. Dlatego ogrodnicy przyjmują, że roślina uprawiana w pojemniku powinna być wyraźnie bardziej mrozoodporna niż ta sama roślina posadzona w gruncie.
Drugim problemem jest woda. Zimą, gdy ziemia w donicy zamarznie, roślina nie może pobierać wody, a zimozielone liście i igły wciąż ją odparowują, zwłaszcza w słoneczne i wietrzne dni. Prowadzi to do tak zwanej suszy fizjologicznej – roślina zasycha, choć na pierwszy rzut oka wygląda, jakby przemarzła. Z kolei zbyt mokre podłoże, z którego woda nie ma gdzie odpłynąć, sprzyja gniciu korzeni i rozsadzaniu donic przez lód.
Na balkonie dochodzą do tego wiatr, który na wyższych piętrach bywa bardzo silny, i ostre zimowe słońce na wystawie południowej. Wahania temperatury między dniem a nocą potrafią być tam większe niż w ogrodzie. Wybór odpornych gatunków to więc tylko połowa sukcesu – druga to odpowiednie przygotowanie donic i opieka w czasie zimy.
Iglaki, które dobrze znoszą zimę w pojemniku
Iglaki to najczęstszy wybór na zimowy balkon i nie bez powodu. Wiele z nich jest bardzo mrozoodpornych, rośnie powoli i przez cały rok zachowuje kolor. Do najlepszych należą jałowce. Odmiany płożące jałowca płożącego czy łuskowatego tworzą gęste, zielone, niebieskawe lub złociste kobierce, a kolumnowe odmiany jałowca skalnego czy pospolitego dobrze wyglądają w wysokich donicach. Jałowce dobrze znoszą suszę i wiatr, co na balkonie jest dużą zaletą.
Bardzo odporna jest też sosna górska, zwłaszcza jej karłowe odmiany o kulistym pokroju. Rośnie powoli, nie boi się mrozu ani wiatru i dobrze czuje się w słonecznym miejscu. Na stanowiska półcieniste i zacienione, na przykład balkony od północy, świetnie nadaje się cis pospolity, który znosi cięcie i można go formować w kule lub stożki. Warto pamiętać, że wszystkie części cisu, poza osnówką owocu, są trujące, co ma znaczenie, jeśli w domu są małe dzieci lub zwierzęta.
Popularnym wyborem są też żywotniki zachodnie, czyli tuje, w odmianach karłowych i kulistych, oraz cyprysiki w niskich odmianach. W donicach dobrze sprawdza się również świerk biały w odmianie stożkowej, choć wymaga uwagi: na słonecznym balkonie jego igły mogą brązowieć od zimowego słońca, a w ciepłe, suche dni atakują go przędziorki. Lepiej stawiać go w miejscu osłoniętym od południowego słońca.
Kupując iglaki na balkon, warto wybierać rośliny, które od początku rosły w pojemnikach i były hartowane na zewnątrz, a nie trzymane w ciepłej szklarni. Najlepiej sadzić je wczesną jesienią, by przed zimą zdążyły się ukorzenić w nowej donicy. Krzewy kupione w grudniu jako dekoracja świąteczna często nie są przygotowane do mrozu, dlatego przez pierwszą zimę potrzebują szczególnie starannej osłony.
Liściaste rośliny zimozielone
Iglaki to nie jedyna opcja. Wiele roślin liściastych zachowuje liście przez całą zimę i wnosi na balkon inne faktury. Jedną z najbardziej uniwersalnych jest trzmielina Fortune’a. Ma drobne, błyszczące liście, często z białym lub żółtym obrzeżeniem, które zimą mogą przebarwiać się na różowo. Jest odporna na mróz, dobrze znosi półcień i cięcie, a w donicy tworzy zwarte kępy lub przewiesza się przez brzeg pojemnika.
Dobrze sprawdza się również bluszcz pospolity, który może zwisać z donic i skrzynek albo piąć się po kratce czy balustradzie. Jest odporny i nie wymaga dużo słońca. Na półcieniste balkony nadaje się też mahonia pospolita z błyszczącymi, kolczastymi liśćmi, które zimą często przebarwiają się na czerwono, oraz ostrokrzew, którego niektóre odmiany, zwłaszcza mieszańce ostrokrzewu Meserve, są dość odporne na mróz i zdobią się czerwonymi owocami.
Wiele osób chętnie sadzi bukszpan, który świetnie wygląda w donicach i daje się formować w kule i stożki. Warto jednak wiedzieć, że od kilku lat w Polsce dużym problemem jest ćma bukszpanowa, której gąsienice potrafią w krótkim czasie ogołocić krzew z liści. Bukszpan wymaga więc regularnej kontroli od wiosny do jesieni. Mniej kłopotliwą alternatywą bywają ostrokrzew karbowany czy niskie odmiany trzmieliny. Rośliny takie jak laurowiśnia czy pieris są w donicach bardziej ryzykowne – w chłodniejszych regionach Polski mogą wymagać starannego zabezpieczenia lub przeniesienia na zimę w osłonięte miejsce.
Rośliny, które kwitną i zdobią zimą
Zimowy balkon nie musi być tylko zielony. Wrzosiec krwisty, nazywany często wrzoścem zimowym, kwitnie od późnej jesieni lub zimy do wiosny, w zależności od odmiany, na różowo, biało lub czerwono. Jest odporny na mróz i dobrze znosi uprawę w donicach. Podobnie popularne są wrzosy, które jesienią i zimą zdobią balkony kolorowymi pędami, choć ich kwiaty przekwitają wcześniej, a ozdobą pozostają głównie barwne liście i pąki.
Ciemiernik biały, czyli tak zwana róża Bożego Narodzenia, potrafi zakwitnąć w grudniu lub styczniu, gdy pogoda jest łagodna. W donicy potrzebuje głębokiego pojemnika i osłony przed silnym mrozem. Ładnym dodatkiem jest też golteria rozesłana, niska krzewinka o błyszczących liściach i czerwonych owocach, które utrzymują się przez całą zimę, a także żurawki, których wiele odmian zachowuje kolorowe liście w odcieniach bordo, karmelu czy limonki.
Zimą świetnie wyglądają również trawy ozdobne, na przykład kostrzewa sina, której niebieskoszare kępy zachowują kolor przez cały rok. Wysokie trawy, takie jak miskanty, zasychają na zimę, ale ich suche kłosy i źdźbła pięknie prezentują się pod szronem i śniegiem. Nie warto ich przycinać jesienią – lepiej zostawić je do wiosny jako zimową dekorację.
Jakie donice wybrać
Na zimę najważniejsza jest mrozoodporność pojemnika. Donice z terakoty i ceramiki, które nie są oznaczone jako mrozoodporne, mogą popękać, gdy woda w ich porach zamarznie. Dobrze sprawdzają się pojemniki z grubego tworzywa, włókna szklanego, betonu, kamienia czy mrozoodpornej ceramiki szkliwionej. Donice drewniane również dobrze izolują korzenie, pod warunkiem że drewno jest zabezpieczone przed wilgocią.
Znaczenie ma też wielkość. Im większa donica, tym wolniej przemarza bryła korzeniowa. Na zimozielone krzewy i iglaki warto wybierać pojemniki o średnicy i głębokości co najmniej 30–40 cm, a na większe rośliny jeszcze większe. Małe doniczki i płytkie skrzynki przemarzają bardzo szybko, dlatego lepiej sadzić kilka roślin razem w jednym dużym pojemniku niż każdą osobno.
Każda donica musi mieć otwory odpływowe, a na jej dnie powinna znaleźć się warstwa drenażu, na przykład z keramzytu lub grubego żwiru. Podłoże do roślin zimozielonych w donicach powinno być przepuszczalne i jednocześnie dobrze utrzymywać wilgoć. Do iglaków i wrzosowatych najlepiej wybierać ziemię o kwaśnym odczynie, przeznaczoną dla tych roślin.
Jak zabezpieczyć donice na zimę
Nawet najbardziej odporne rośliny docenią dodatkową ochronę korzeni. Najprostszym sposobem jest odizolowanie donicy od zimnego podłoża. Wystarczy postawić ją na drewnianych klockach, płycie styropianowej czy specjalnych nóżkach, tak by nie stała bezpośrednio na zimnej posadzce balkonu i by woda mogła swobodnie odpływać.
Ścianki donic można owinąć matą kokosową, słomianą, jutą, folią bąbelkową, a następnie dekoracyjną tkaniną lub agrowłókniną. Taka „kurtka” spowalnia przemarzanie bryły korzeniowej. Wierzch podłoża warto przykryć warstwą kory, liści lub gałązkami iglaków. Samych roślin zwykle nie trzeba owijać, ale w czasie silnych mrozów i przy mroźnym, wietrznym słońcu wrażliwsze gatunki warto osłonić agrowłókniną zimową. Nie używaj do tego folii, pod którą roślina się zaparzy.
Pomaga też odpowiednie ustawienie donic. Zgrupowane razem, przy ścianie budynku, osłaniają się nawzajem i korzystają z ciepła oddawanego przez mur. Rośliny wrażliwsze warto ustawić w najbardziej osłoniętym miejscu, z dala od narożnika balkonu, gdzie wiatr wieje najmocniej. Przy bardzo silnym słońcu na wystawie południowej dobrze jest zapewnić roślinom lekkie cieniowanie, na przykład z maty trzcinowej.
Podlewanie i pielęgnacja zimą
Rośliny zimozielone w donicach potrzebują wody także zimą. Przed nadejściem mrozów warto je obficie podlać, a później kontrolować wilgotność podłoża w dni bez mrozu. Jeśli ziemia jest sucha, a temperatura dodatnia, podlej rośliny umiarkowaną ilością wody, najlepiej w ciągu dnia, by nadmiar zdążył odpłynąć przed nocnym przymrozkiem. Nie podlewaj, gdy ziemia w donicy jest zamarznięta.
Zimą nie nawozimy roślin, a ich przycinanie zostawiamy na wiosnę. Warto natomiast strząsać z gałęzi ciężki, mokry śnieg, który może je łamać, i kontrolować, czy osłony nie zsunęły się po wichurze. Na przełomie zimy i wiosny, gdy słońce świeci już mocniej, a ziemia wciąż jest zmarznięta, rośliny są najbardziej narażone na wysychanie i oparzenia – to moment, w którym cieniowanie i podlewanie w ciepłe dni mają największe znaczenie.
Wiosną zdejmij osłony stopniowo, najlepiej w pochmurny dzień, by rośliny nie doznały szoku. Przytnij uszkodzone pędy, a w razie potrzeby przesadź rośliny do większych donic lub wymień wierzchnią warstwę podłoża na świeżą. Pierwsze nawożenie nawozem do iglaków lub roślin zimozielonych zastosuj, gdy rośliny ruszą z wegetacją.
Pomysły na zimowe kompozycje
Najciekawiej wyglądają kompozycje łączące rośliny o różnym pokroju, kolorze i fakturze. W dużej donicy można posadzić na przykład kolumnowy jałowiec jako wysoki akcent, kulistą sosnę górską lub cis, a przy brzegu przewieszającą się trzmielinę lub bluszcz. Wrzośce i golteria dodadzą koloru, a kostrzewa sina – lekkości i chłodnego, niebieskiego tonu. Warto pomyśleć też o roślinach w skrzynkach na balustradzie, gdzie świetnie wyglądają wrzosy, bluszcz i niskie iglaki.
Zimowe kompozycje można ozdobić szyszkami, gałązkami z czerwonymi owocami, suszonymi kwiatostanami czy lampkami na baterie. W okresie świąt wystarczy kilka ozdób, by balkon zamienił się w świąteczną dekorację, którą widać z wnętrza mieszkania. A jeśli masz też ogród, przydatne podpowiedzi dotyczące jesiennych prac znajdziesz w tekście o ogrodzie w listopadzie.
Najczęstsze błędy przy zimowaniu roślin w donicach
Najczęstszym błędem jest wybór zbyt małych pojemników i roślin, które w donicy nie mają szans przetrwać mrozów. Drugim – brak drenażu i stojąca woda w podstawkach, która zamarza i niszczy korzenie. Trzecim – zapominanie o podlewaniu, przez co rośliny zasychają pod koniec zimy, a my winimy mróz. Często spotykanym błędem jest też owijanie roślin folią i zabezpieczanie ich zbyt wcześnie, gdy wciąż jest ciepło, co sprzyja chorobom grzybowym.
Nie warto też przesadzać z nawożeniem pod koniec lata. Nawozy azotowe stosowane we wrześniu pobudzają rośliny do wzrostu, a młode, miękkie przyrosty nie zdążą zdrewnieć przed zimą i łatwo przemarzają. Ostatnie nawożenie roślin zimozielonych w donicach najlepiej zaplanować na lipiec lub początek sierpnia, a jesienią ewentualnie zastosować nawóz jesienny z przewagą potasu, który wzmacnia tkanki.
Warto też pamiętać o roślinach domowych. Te, które latem stały na balkonie, a nie są mrozoodporne, należy na czas zabrać do mieszkania, zanim przyjdą przymrozki. O tym, jak dbać o rośliny w domu jesienią i zimą, piszemy w tekście o roślinach doniczkowych jesienią. Dobrze zaplanowany zimowy balkon to mały, ale bardzo wdzięczny ogród, który cieszy przez cały rok – także w najszarsze miesiące.
